NCDD congres haalt Radio 1

Op de wat vermoeide ochtend na de NCDD werkconferentie (we hebben er een glaasje op gedronken, dat begrijpt u), overheerst tevredenheid. Een mooie opkomst (bijna 100 deelnemers), geanimeerde discussies in de break-outsessies, brede steun voor het rapport Toekomst voor ons digitaal geheugen, en een doorklinkende bereidheid om echt samen aan het werk te gaan - dat zijn resultaten waar je tijdens de voorbereidingen alleen maar op kunt hopen. Er kwam zelfs een onverwachte bonus bij: we kregen media-aandacht voor dit toch wel abstracte onderwerp. Vlak voor aanvang van de conferentie mocht ik in drie minuten aan Goedemorgen Nederland Radio (opname vanaf 55.20) uitleggen waar duurzame toegankelijkheid om draait. Dat die media-aandacht broodnodig is, bleek wel uit de break-outsessies: alle sectoren (overheid/archieven, cultuur/erfgoed en wetenschap) zetten 'gebrek aan bewustzijn' nog steeds bovenaan hun lijstje met knelpunten. We kunnen de mooiste digitale depots bouwen, maar als de ambtenaren en wetenschappers die de informatie produceren de risico's en beheersmaatregelen niet op hun netvlies hebben staan, komen we er nog niet.

Lastig is ook dat we nog steeds moeite hebben om dat verhaal echt goed over het voetlicht te brengen. Martin Berendse van het Nationaal Archief daagde het publiek in zijn breakout-sessie uit om de urgentie van het probleem in maximaal twee minuten uit te leggen aan de formateur van het volgende kabinet. Dat bleek nog niet mee te vallen. Maar er is een begin: onderzoek heeft uitgewezen dat een ambtenaar 25% (!) van zijn tijd doorbrengt met het zoeken naar informatie. Als we die tijd nu eens zouden kunnen halveren, dan heb je het begin van een echte business case.

'Doen' was sowieso een veel gehoorde term. Al sinds 1988 verschijnen er rapporten over hoe slecht het met de informatiehuishouding is gesteld. 'Zijn we sindsdien eigenlijk veel opgeschoten?' vroeg een deelnemer zich af. De break-outsessie overheid stak dan ook moedig de hand in eigen boezem: misschien hebben wij ook wel te lang gepraat en geschreven op zoek naar de 'ideale' oplossing die er nog niet is en er misschien wel nooit zal komen. We moeten pragmatischer worden, aan de slag gaan ook als er nog geen garanties zijn.

Doen, dus, maar wie wat precies? Aan het eind van het congres keek de zaal vooral naar het NCDD-bestuur, een afvaardiging waarvan op het podium in het panel zat, en keek het NCDD-bestuur naar de zaal voor input. Dat leek even een lastig momentje voor dagvoorzitter Yola de Lusenet. Want natuurlijk is het bestuur hard aan het nadenken over de strategie voor de volgende jaren, maar was gisteren het moment nog niet rijp om daarover te praten. Met de input van het (nu gedragen) rapport en de conferentie zal het bestuur daar de komende maanden knopen over doorhakken en een strategienota publiceren. Maar het panel maakte al wel duidelijk dat de NCDD een makelaarsfunctie ambieert, wil optreden als coördinator, maar meer ook niet. René Smit van de Vrije Universiteit, die voorzitter is van de NCDD, wees in zijn slotwoord op de eigen verantwoordelijkheid van iedere organisatie.

Tot zover wat eerste impressies. Volgende week publiceren we een inhoudelijk completer verslag op de NCDD-website. Inmiddels heeft Ingmar Koch over de conferentie geblogd op de ED3blog. Met dank voor de GMNL link, Ingmar.

PS: Ter geruststelling: er gingen natuurlijk ook dingen mis. De broodjes waren te lekker, zodat men er meer van nam dan we gepland hadden, en we dus ineens tekort hadden; de zaaltechnicus stond een half uur voor aanvang nog in de file; vanwege allerhande agendaproblemen moest ik een bestuursvergadering in de lunchpauze proppen; en de rapporteurs van de break-outsessies zochten tevergeefs naar een laptop in een zaal die een (weggewerkte) vaste computer heeft. Het is dankzij mijn onvolprezen KB-collega Frédérique Vijftigschild dat alles toch nog op zijn pootjes terechtkwam.

Foto's van boven naar beneden: De eerste echte NCDD-conferentie was een mijlpaal die vroeg om gebakjes; de zaal luistert naar uw blogger; de break-outsessie overheid; in de hal tussen KB en NA waakt Erasmus over de NCDD; het panel met v.l.n.r. Marco de Niet (DEN), Ron Dekker (NWO), Melle de Vries (KNAW) en Kàto Vierbergen (Ministerie van Binnenlandse Zaken); dynamisch netwerken bij de NCDD. Foto's 2 en 4 gemaakt door de KB, Jacqueline van der Kort.

Het stormt weer congressen

Twee zomermaanden lang lag alles stil, en ineens, nu het september is, buitelen de uitnodigingen voor bijeenkomsten en congressen over elkaar heen in je mailbox.

Alles is interessant, alles is nuttig, maar het gewone werk moet ook doorgaan, en dus moet je prioriteiten stellen, wat niet altijd gemakkelijk is:

• A.s. vrijdag, 18 september in Den Haag onze eigen NCDD werkconferentie over de resultaten van de Verkenning - niet te missen natuurlijk, maar ik zal er ook over bloggen.
• 21-22 september, Darmstadt, PARSE-insight workshop over wetenschappelijke data
• 5 en 6 oktober in San Francisco de iPRES. Voor wie dat een Golden Gate Bridge te ver is: ik zal erover bloggen.
• 15 oktober, Utrecht, workshop van SURF onderzoeksdataforum
• 24 november, Den Haag, jaarlijks congres van de Alliance for Permanent Access, met NCDD-sessie.
• 25 november, Utrecht, workshop verrijkte publicaties bij SURFfoundation
• 26 november, Hilversum, duurzaamheidscongres audiovisueel materiaal, Beeld en Geluid, met NCDD-presentatie (ik heb nog geen URL)
• 2 december, Den Haag, DANS jubileumsymposium Door data gedreven.
• 8-10 december, Rotterdam, internationale conferentie over digitaal erfgoed, Digital Strategies for Heritage, DISH
• 10 december, Woerden, seminar Digitaal Archiveren van DO Consultancy, met o.a. Filip Boudrez en yours truly
• 14 december, Den Haag, Nederlandstalige Planetsdag in Den Haag: alles wat je altijd al wilde weten over Planets en wat je eraan hebt. Info & inschrijven vanaf volgende week op de NCDD-website.

. . . en dan heb ik ongetwijfeld nog wel wat gemist. Ik houd me aanbevolen voor tips!

Met blijdschap geven wij kennis ...

Het eerste deel van DE klus voor 2009 is geklaard: de interimrapportage van de Nationale Verkenning Digitale Duurzaamheid, Toekomst voor ons digitaal geheugen, heb ik nog net voor de komkommertijd op internet kunnen zetten (zie linkerkolom).

Een collega vroeg me of ik er tevreden over was, en daar had ik geen kant-en-klaar antwoord op. Je hoopt altijd op meer: meer concrete handvatten, meer duidelijke actielijnen. Maar als één ding duidelijk is geworden in dit hele traject dan is het wel dat de werkelijkheid heel veel verschillende gezichten heeft en dat het werkveld nog erg jong is, dat ideeën nog niet uitontwikkeld zijn. 'We denken met zijn allen nog steeds te analoog,' zei een NCDD bestuurslid daar laatst over.

Maar het is een begin, een eerste inventarisatie van hoe Nederland ervoor staat qua duurzame toegankelijkheid - en dat over de hele breedte van de publieke sector: wetenschap, cultuur, overheid.

Het woord is nu aan jullie, lezers: kom met commentaar, met suggesties en ideeën over hoe we die Nederlandse infrastructuur moeten inrichten. Meld je aan voor de werkconferentie van 18 september en doe mee aan het debat.

Ik ga nu een paar weken vakantie houden, ook op de blog. Ik wens ons allen een mooie zomer en tot in augustus!

Hoezo, digitaal kwetsbaar?

Ik heb het weer eens aan den lijve ondervonden: eerst crashte mijn PC thuis - fatal blue screen. De eerste vraag van de inderhaast gebelde PC-dokter was natuurlijk: Mevrouw, hebt u een recente backup? Eh eh, nou, ik e-mail belangrijke stukken (zoals het rapport van de Nationale Verkenning) 's avonds naar mijn werk, meneer ...

En toen viel het netwerk van de KB uit. De uitval dit weekend was gepland (groot onderhoud), maar die van maandag en vanochtend niet. Vier dagen zonder e-mail, in de hectische periode van de afronding van het rapport van de Verkennning: het is een vreemde gewaarwording. Op de gangen van de KB heerst een soort giecheligheid (we zijn naar school gekomen maar de meester is ziek).

Wat erger is: ik vlieg vandaag naar de LIBER conferentie in Toulouse en ik heb mijn e-tickets en hotelinformatie ook altijd in mijn mailbox zitten, om de dag voor de reis uit te printen ... Over afhankelijkheid gesproken!

Maar het rapport nadert zijn voltooiing, dat wil zeggen: de interim-rapportage, of het schietstuk zoals ik het ook wel noem, een vehikel om de discussies in goede banen te leiden en bestuurders in staat te stellen keuzes te maken, dit niet, dat wel, een soort smeerolie in het besluitvormingsproces. Al te veel ego moet je er als schrijver niet in stoppen, want de fraaiste passages, het meest transparante proza moet soms sneuvelen in dienst van het politieke geven en nemen. Want alleen van wat echt uitgevoerd wordt kan digitale kwetsbaarheid weer een beetje kleiner worden.

'Archiveren is vooruitzien'

Eergisteren presenteerden de branchevereniging van archivarissen BRAIN en de vereniging van beroepsbeoefenaren KVAN een gezamenlijke visie onder de titel 'Archiveren = vooruitzien'. Het is een wervend geschreven document geworden waarin de gezamenlijke archivarissen zich achter een aantal ambitieuze plannen scharen:

• voldoende e-depotcapaciteit voor de overheid in 2015;
• stapsgewijze modernisering van de Archiefwet;
• het bij één bewindspersoon leggen van de verantwoordelijkheid voor de informatiehuishouding van de overheid (nu is die verdeeld tussen Binnenlandse Zaken vóór overdracht aan de archieven en OCW daarna);
• het verkorten van de termijn waarop archieven moeten worden overgedragen (momenteel maximaal 20 jaar).

Je ziet in dit document duidelijk dat de archiefwereld een slag aan het maken is in het digitale tijdperk: men spreekt van één (virtuele) Archiefcollectie Nederland. Niet dat die als zodanig online zal komen, dat acht men nog een brug te ver, maar men wil wel denken en organiseren vanuit het grote geheel in plaats van ieder vanuit zijn eigen winkeltje. En het publiek is in beeld: 'De archiefonderzoeker heeft geen boodschap aan de soms ondoorgrondelijke redenen waarom een bestand bij instelling X berust en niet bij Y.' Misschien wil ik te veel te snel, maar ik denk dan meteen: waarom zou een onderzoeker een archiefonderzoeker zijn? Heeft een onderzoeker er wel boodschap aan dat fotocollectie A bij het archief te vinden is, en fotocollectie B bij de bibliotheek? Maar misschien is dat in dit stadium zeurpieten.

In het hoofdstuk over digitale duurzaamheid signaleert het stuk een algemeen gebrek aan 'aandacht en prioriteit' bij de producenten van informatie (in de Archiefwet worden die veelzeggend archiefvormers genoemd). 'Het is vooral de archiefbranche, die het langetermijnbelang van archieven als core business heeft, die [het probleem van digitale duurzaamheid] het zwaarst voelt wegen en die veel zal moeten investeren in de oplossing ervan.'

Voor archieven is langetermijnbelang ook hun kortermijnbelang; voor de producenten ligt dat vaak anders. Meer daarover in komende blogs naar aanleiding van de Interimrapportage Nationale Verkenning (die binnenkort verschijnt!).

Censuur ?!?

En de voorzitter sprak de historische woorden: 'Ik weet dat er twee bloggers in de zaal zitten; ik wil hen verzoeken het nieuws van vandaag nog even voor zich te houden totdat wij het persbericht versturen, dat zal ongeveer over een week zijn.'

WAT? CENSUUR? EMBARGO?

U raadt het al, een van die bloggers was uw vliegende reporter, wier vingers reeds jeukten om het mooie nieuws van vandaag wereldkundig te maken. Gelardeerd met veel complimenten voor de organisatie achter het initiatief. Vol onbegrip keek ik de voorzitter aan. Jullie zijn toch altijd voor openbare toegang tot alles wat met publiek geld is gefinancierd? Hoezo innovatief? Web 2.0 is al weer ouderwets!

De andere blogger in het publiek haalde intussen nuchter haar schouders op. 'Ach', zei ze, 'ik heb het nieuws al op 19 maart getwitterd.'

En ineens moest ik wel meevoelen met de voorzitter. Bloggers en twitteraars zijn niet te vertrouwen. Ze brengen nieuws dat over 2 maanden (misschien) gaat gebeuren. Wie zou dat willen ruilen voor heuse persberichten waarvan iedere letter door álle betrokkenen is goedgekeurd? :-) :-) :-)

Duurzaamheid in Vlaanderen

Zo mooi lag de Brusselse Grand Place erbij afgelopen vrijdag: strakblauwe lucht, onwaarschijnlijk mooie - duurzaam bewaarde! - barokke gevels, volle terrassen en de geur van Vlaamse frieten en Brusselse wafels.

En toch kwam een veertigtal vertegenwoordigers van Vlaamse culturele en wetenschappelijke instellingen bij het Brusselse FARO luisteren naar twee Nederlanders die op verzoek van het Vlaamse BOM-VL (Bewaring en ontsluiting van multimedia) kwamen vertellen over samenwerking in digitale duurzaamheid in Nederland: Peter Doorn over DANS en DARIAH en ikzelf over de NCDD. En naar een landgenote (Inge van Nieuwerburgh, Gent) die over DRIVER kwam vertellen.

Een aantal organisaties is in Vlaanderen zeer actief, waaronder het Antwerpse archief met het eDavid kenniscentrum (zie blog), maar daarbuiten is duurzame toegang veel minder een aandachtspunt dan in Nederland. Samenwerken ligt in België sowieso een stukje lastiger dan in Nederland, met Vlaamse, Waalse en federale overheden.

De paneldiscussie ging al gauw over technische samenwerking, de korrelgrootte die metadata moeten hebben om verschillende gebruikersgroepen te bedienen. Daar geldt helaas: 'one size does not fit all', en hangt het af van de gebruikersgroepen ('designated community' in OAIS-taal) van instellingen welke keuzes men maakt: fijnmazig voor een klein publiek of grofmazig voor een groot publiek.

Inge Schoups van het Antwerpse archief gaf aan dat het bouwen van een technische infrastructuur mensen al vaak afschrikt, maar dat de ervaring van Antwerpen leert dat het slechten van organisatorische muren misschien nog wel meer moeite kost. Bart de Nil van FARO verwees naar het OCLC rapport 'Beyond the silos of the LAMs [wat een prachtige titel, trouwens]: collaboration between libraries, archives and museums', waarin een soort continuum wordt geschetst dat intersectorale samenwerking in stappen steeds dichterbij brengt.

Toen ikzelf de doelstelling van de NCDD (een infrastructuur voor duurzame toegang bouwen in Nederland binnen een termijn van een jaar of vijf) weer eens op het scherm zag staan, bekroop niet alleen mij, maar zo bleek later, ook Peter Doorn het gevoel dat we die doelstelling toch misschien wat moeten bijstellen. Financieel hebben we het tij tegen, het Ministerie heeft al laten weten dat er zeker voor 2010 geen extra geld beschikbaar komt.

Daarbij komt dat de ervaring leert dat het smeden van samenwerking tijd kost; zeker tussen sectoren die niet gewend zijn om samen te werken en soms zelfs een traditie van wantrouwen hebben. Natuurlijk is een bibliotheek ook een andere tak van sport dan een archief, maar ik ben er zo langzamerhand van overtuigd geraakt dat het digitale tijdperk de sectoren dichter bij elkaar brengt qua uitdagingen en hopelijk ook qua oplossingen. Neem bijvoorbeeld een thema als 'authenticiteit' van gegevens, dat vooral bij archieven speelde omdat de authenticiteit van een boek niet zo gauw in twijfel wordt getrokken. Maar met digitale bestanden, ook wetenschappelijke, wordt authenticiteit wel degelijk een issue en kunnen andere sectoren leren van de ervaring die archieven er al mee hebben - ook al is iedere situatie net weer een beetje anders.

In de trein terug naar huis bedacht ik dat ik het zo had kunnen zeggen: met respect voor ieders eigenheden toch eerst het gemeenschappelijke zo veel mogelijk uitbuiten -- maar die verwoording kwam pas op het moment dat een Nederlandse conducteur ons in vier talen probeerde te vertellen dat de trein vanwege veiligheidsproblemen helaas in Antwerpen 'aufgehoben' zou worden. Maar wie maalt daarom als je in aangenaam gezelschap verkeert en exquise Belgische bonbons ten geschenke hebt gekregen. Laten we dus vooral niet vergeten om, bijvoorbeeld op het terrein van kennisdeling en opleiding, de Vlaams-Nederlandse samenwerking uit te proberen.

Foto's: boven Grand Place Brussel; Peter Doorn maakte de foto's van het publiek en uw verslaggever.