Kunnen we duurzame toegankelijkheid 'verkopen'?

Terwijl Engeland de spannendste verkiezingen in jaren doormaakt, bezoek ik deze week in Londen twee bijeenkomsten die in het teken staan van de economische kanten van duurzame toegankelijkheid. Directe aanleiding is de presentatie van het Final report van de Amerikaans/Engelse Blue Ribbon Task Force on Sustainable Digital Preservation and Access. De Task Force heeft twee jaar de tijd genomen om duurzame toegankelijkheid te onderwerpen aan de wetten van de economie. Het resultaat is een nogal Amerikaans getinte analyse van vraag en aanbod die leidt tot de conclusie dat 'De Markt' geen oplossing heeft voor de vraag hoe we toegankelijkheid duurzaam gaan financieren -- want economisch gezien is er geen vraag naar 'toekomstige producten' (de klanten moeten nog geboren worden), alleen maar aanbod, en dan is niemand bereid ervoor te betalen. Voor de liefhebber kan het rapport een aardige intellectuele oefening zijn, maar ik bevind me in het kamp van de criticasters die het allemaal nogal theoretisch vinden en de aanbevelingen wat tam. Maar misschien redeneer ik te 'Europees' en is het vooral in Amerika nog heel belangrijk om te onderbouwen waarom er publiek geld voor duurzame toegankelijkheid moet worden uitgegeven.

De Amerikaanse experts die op uitnodiging van JISC (de Engelse SURF) naar Londen waren gekomen voor de Europese presentatie hadden het nodige te melden - ook voor Europeanen (waar, zo werd me weer eens duidelijk deze week, de Britten zich nog steeds niet toe rekenen).

Brian Lavoie van OCLC, co-chair van de Task Force, vatte de conclusies van het rapport als volgt samen: '... sustainable economics for digital preservation is not just about finding more funds. It is about building an economic activity firmly rooted in a compelling value proposition, clear incentives to act, and well-defined preservation roles and responsibilities (p. 1-4).' Allemaal niet echt nieuw, maar hier keurig op een rijtje gezet: je komt er niet met wat projectgeld hier en wat projectgeld daar. Daarop kun je geen duurzaamheid bouwen. We moeten beter worden in het 'dwingend' aantonen wat de investeringen opleveren (of welke rampen ze voorkomen); we moeten werken aan de motivatie om duurzaam te handelen, en we moeten ieders rol en verantwoordelijkheid goed benoemen.

Zoals gezegd: niet echt nieuw, maar in de toelichting zaten wat goede punten. Bijvoorbeeld over het 'dwingend' aantonen van de waarde. Duurzame toegankelijkheid is zeker geen 'one size fits all'-zaak, en daarom moet je ook de waarde aantonen in zeer nauw overleg met de doelgroep en voor iedere soort data apart. Alleen een meteoroloog kan onderbouwen waarom hij niet kan functioneren zonder langjarige gegevens. Het veel gehoorde argument dat we niet weten wat 'de toekomst' nodig zal hebben moet worden bestreden door het aanwijzen van vertegenwoordigende organisaties ('proxy organisations') die namens hun toekomstige opvolgers het pleidooi houden. Bibliotheken en archieven zijn voorbeelden van 'proxy organisations', en zij zijn ook verantwoordelijk voor de selectiecriteria, d.w.z. prioriteren op basis van de verwachte vraag (en deselecteren als gegevens na een poosje toch niet zo waardevol blijken te zijn.)

Wat de motivatie betreft is het belangrijk om in het achterhoofd te houden dat die niet een vast gegeven is, maar kan variëren per belanghebbende en dat de motivatie ook met de tijd zal veranderen.

Het benoemen van rollen en verantwoordelijkheden moet zo veel mogelijk geformaliseerd worden, vindt de Taskforce, in mandaten, contracten, service level agreements, etc., want vrijblijvendheid werkt niet. De Taskforce vraagt vooral aandacht voor de transitiemomenten, wanneer gegevens van de ene naar de andere partij gaan, en dat is een heel belangrijk punt, want juist daar gaat het vaak mis (een promovendus die een datapuinhoop achterlaat; een gemeenteambtenaar die zijn documentatie overdraagt).

Intrigerend waren de discussies over 'open access' en het 'free rider probleem'. Anders dan bij bijv. gedrukte boeken maakt het bij digitale bestanden niet uit of één persoon er gebruik van maakt of 1000, en in de publieke sector gaan er veel stemmen op om de informatie (waarvoor de belastingbetaler heeft betaald) dan ook maar aan iedereen ter beschikking te stellen. De (nog immer kapitalistisch gefundeerde) economische theorie heeft het daar erg moeilijk mee. Die betwijfelt of iemand nog zal willen investeren in langetermijntoegang als iedereen gratis mag profiteren.'

Kevin Guthrie van Ithaka (de club achter JSTOR en Portico, en partner van JISC in diverse studies) benadrukte de noodzaak om meer dan één financieringsbron te hebben. Want anders ben je te afhankelijk. Een prachtig voorbeeld kwam van e-Bird, een wetenschappelijke Amerikaanse database die erin geslaagd is om een hele community van vogelaars aan zich te binden en door reclame, websites voor specifieke doelgroepen en i-Phone apps voor vogelaars nieuwe geldstromen aan te boren - excusez-le-mot. In een dag sleutelden de webmasters een site in elkaar die de gevolgen van de olieramp in de Mexicaanse golf in beeld brengt ...

Citaten van de dag(en):

Kevin Guthrie (Ithaka): ‘In business, when revenue dries up, you change your mission; the public sector does not have that option, it must stick to its mission and find alternative sources of revenue.’

Bill Dutton (Oxford Internet Institute) over prioritering: 'You need people to generate ideas, people to execute ideas, and people to kill ideas.'

Kevin Guthrie: 'Empower leadership. Venture capitalists invest in people, not in ideas.'

Kevin Guthrie: 'For the value proposition, it is important to help people visualize the outcome. People often have no idea what the situation will look like at the end of the project, say in five years. Help them visualize - not to punish them for failure, but to enable the process of iteration that leads to discipline in a project.'

Gabrielle Blais (Canadian Heritage Information Network): 'The internet environment is allergic to pain. No-one wants to pay.'

London cab driver: [de meter staat op 7pond80 en we zijn weer terug op de plek waar ik instapte]: 'It's these roadworks, ma'am. They are all over the place. You can't get through anywhere. But if the Tories win, there'll be no more roadworks. No more works anywhere.
'Yes, ma'am, I voted first thing this morning. For Mr. Brown, of course, 'cause I still remember when Mrs. Thatcher took our school milk away. Children can't learn without something in their stomach, you know, and these families just couldn't afford a breakfast. But she went and took it away anyway. So I vote for Mr. Brown. Have done for 15 years.'

Duurzame toegang in de wetenschap financieren

Op 4 november werd in Boedapest de jaarlijkse conferentie van de Alliance for Permanent Access gehouden onder de titel: 'Keeping the Records of Science Accessible - Can we Afford it? Business models for permanent access'. Voor de Alliance website heb ik een uitgebreid conference report geschreven dat ik hier niet zal herhalen. Het beeld is duidelijk: het zijn vooral de wetenschappers zelf (en niet de bibliotheken) die hun data organiseren en dat doen zij per discipline verschillend, maar vooral over nationale grenzen heen. Dat maakt financiering lastig: universiteiten, onderzoeksfinanciers, nationale overheden en de EU zijn allemaal partijen die daarbij betrokken zijn. Er zijn belangenbehartigers op Europees niveau nodig om al die lijntjes bij elkaar te brengen, en daar is de Alliance nu juist voor opgezet.

Maar kunnen we het ons veroorloven? We horen immers vaak dat digitale duurzaamheid zo duur is. De Engelse Archaeological Data Service (ADS) heeft een prijskaartje gehangen aan duurzame opslag: 0,30 GBP per megabyte voor opslag 'in de eeuwigheid'. Maar dat is alleen de opslag (inclusief migraties). Wat acquisitie en ingest kosten aan de ene kant, en toegang aan de andere, hangt van zoveel factoren af dat het niet in zijn algemeenheid te schatten is. Het Max-Planck-Institute for Psycholinguistics becijferde dat een complex levend archief, met depots op verschillende plaatsen, toch minstens 400.000 euro per jaar kost.

Is dat duur? Graham Cameron van het European Bioinformatics Institute (EBI) stelde : 'Permanent access is the cheap way to doing science': een paar uur achter de computer kan jarenlang laboratoriumwerk vervangen. De vraag is natuurlijk wel hoe je die opbrengst concreet kunt maken tegenover financiers - wat is de prijs van een versnelde ontdekking van een bepaald medicijn?

Ian Halliday van de European Science Foundation, die de conferentie voorzat, had een pragmatische kijk op de financiering van permanente toegang: uiteindelijk zal het erop uit draaien dat de wetenschap een bepaald budget krijgt en het daarmee moet doen. Dan wordt het een kwestie van selecteren wat we wel en niet willen bewaren.

Nieuwe allianties,nieuwe businessmodellen

Op vrijdag 18 april presenteerde het Instituut voor Beeld en Geluid onder de merknaam Proarchive een fraai dienstenpakket voor encoding, duurzame digitale opslag en beschikbaarstelling van audiovisueel materiaal voor organisaties die zelf geen digitaal depot kunnen of willen bouwen. Uit de vele presentaties haal ik hier twee elementen die van belang zijn voor de toekomst van digitale duurzaamheid:

Nieuwe allianties en coalities
In zijn keynote toespraak onder de titel 'Verleden vandaag' benadrukte Paul Rutten (hoogleraar digitale mediastudies in Leiden) hoezeer de traditionele afbakening van taken tussen de diverse media-instellingen (en daarbij kun je ook denken aan uitgevers, bibliotheken, archieven, de wetenschap) door de digitalisering onder druk is komen te staan. Zo archiveert de Koninklijke Bibliotheek websites, maar die bevatten ook uitzendingen van publieke omroepen die Beeld en Geluid tot zijn taak rekent; een regionaal archief is verantwoordelijk voor de digitalisering van kranten die ook door de KB worden opgeslagen; een student zoekt naar informatie over een onderwerp, en verwacht dat internet hem daar toegang toe geeft, ongeacht de vorm waarin die informatie beschikbaar is en waar die zich bevindt (boek, archiefstuk, televisie-uitzending).
Soms leiden deze 'grensgeschillen' tot fricties tussen instellingen die aan de ene kant aanvullende diensten bieden en samen willen werken maar aan de andere kant concurrenten zijn in de strijd om de schaarse middelen. De noodzaak om zichzelf te profileren leidt dan soms tot keuzes die niet altijd in het belang van de belastingbetaler zijn. De NCDD wil met al deze partijen graag om de tafel gaan zitten om te komen tot goede afspraken over selectie en mandaten. (Foto rechts: DANS, DEN, Beeld en Geluid en ECPA in gesprek - nieuwe allianties in de maak?).

Digitale duurzaamheid kost geld, van wieg tot graf
Zoals ook de Raad voor Cultuur en de Raad voor het openbaar bestuur onlangs bevestigden, kost het 'hebben' van digitale data jaarlijks geld, zo lang de informatie wordt bewaard. Het beleid van 'benign negligence' (zoals Adrian Wilson dat zo fraai formuleerde) werkte vaak nog wonderbaarlijk goed ten aanzien van informatie op papier, maar voor digitale informatie is het echt onbruikbaar geworden.


Heel langzaamaan krijgen we meer inzicht in wat digitale opslag kost - en dat valt niet mee. Beeld en Geluid is met Proarchive de eerste Nederlandse instelling die een prijskaartje aan digitale opslag hangt - voor het abonnement wordt in eerste instantie €1.000 per terabyte per jaar gevraagd (exclusief aanvullende diensten als metadatering, encoding en beschikbaarstelling). 'Wijzigingen voorbehouden' wordt er nadrukkelijk bij gezet, want abonnementen op digitale opslag zijn een nieuw product en men moet er nog ervaring mee opdoen. Van belang is ook om aan te tekenen dat Beeld en Geluid er bij deze prijsstelling van uit gaat dat de grote investeringen in de infrastructuur door het instituut al zijn gedaan en dat alleen het extra gebruik hoeft te worden vergoed, als dienst aan de samenleving. Voor profit-klanten zal men waarschijnlijk ook een ander businessmodel gaan hanteren.

Om een idee te geven: Beeld en Geluid zelf heeft op dit moment 1,3 petabyte aan digitale data en schat dat er bij andere Nederlandse instellingen nog zo'n 4,5 petabyte aan audiovisueel materiaal staat (exclusief audio, foto's en films). (1 petabyte = 1024 terabyte). Een hoeveelheid die dagelijks explosief toeneemt.

Zowel tijdens Economies of the Commons' als tijdens deze presentatie werd de vraag gesteld hoe we die duurzame financiering moeten vinden. Want vooralsnog is er vooral veel projectgeld om de digitalisering zelf te doen, maar weinig structureel geld om wat er gedigitaliseerd is ook goed te bewaren. Dat is een taai probleem - dat dringend om aandacht vraagt.

'Change is inevitable'

Ergens in London loopt een dief rond met een aktetas vol wijsheden over de 'significant properties' (essentiële eigenschappen) van digitale objecten - of zou het water van de Thames mijn vulpeninkt al hebben uitgewist? Wat me in elk geval is bijgebleven van de door de Engelse collega's van de Digital Preservation Coalition georganiseerde conferentie is de waarheid-als-een-koe van Andrew Wilson van de Australische nationale archieven: 'Change is inevitable'. Waar een gebedenboek uit de middeleeuwen 800 jaar lang leesbaar is gebleven, ook al is het onder slechte omstandigheden bewaard, kunnen we een Wordstarbestandje van pakweg 20 jaar geleden met de computers van vandaag al niet meer lezen.

En dát maakt digitale informatie zo totaal anders dan informatie op papier. Als we niets doen, gaat de informatie verloren. We moeten aan de bitstreams sleutelen om ze leesbaar te houden. Maar daarbij gaat ook wel eens iets mis. En de grote vraag is hoeveel er mis mag gaan voordat de informatie zijn betekenis verliest, welke 'essentiële eigenschappen' je in elk geval over moet houden. Als de layout van deze blog wordt veranderd, doet dat niets af aan de inhoud, maar als je de layout uit een tabel haalt, blijft er een onbegrijpelijke brij over.

Een deelnemer aan de conferentie suggereerde dat we er daarom maar voor moeten zorgen dat er geen bitje omvalt en alles precies bewaard blijft. Dat is een nobel streven, maar helaas ook een ontzettend duur streven. Daar gaat trouwens de volgende conferentie over die ik in London ga bijwonen: wat gaat dat allemaal kosten?

Deze trip kostte mij helaas een tas, een paspoort, autopapieren, al mijn aantekeningen en mijn favoriete vulpen. Lastig, . . . maar het bleken gelukkig geen 'essentiële eigenschappen' van me te zijn.





Van de nood een deugd maken: lente in Kensington Gardens tijdens het wachten op mijn noodpaspoort.