Kijkje bij de (Duitse) buren

Gisteren was ik in Stuttgart te gast bij de Duitse collega’s van de NCDD, nestor, Kompetenznetwerk Langzeitarchivierung, dat een landelijke duurzaamheidsdag organiseerde – met een tentoonstelling/postersessies van best practices van diverse bibliotheken, archieven en het Computerspielemuseum, presentaties over de vorderingen uit de diverse nestor-werkgroepen (Arbeitsgruppen, AG´s), en een aantal presentaties door andere organisaties die op landelijk niveau met duurzame toegankelijkheid bezig zijn. Me dunkt een gevuld programma. En er was veel belangstelling voor. Na 150 aanmeldingen moest men de inschrijving echt definitief sluiten. En toen waren de lezingen al verplaatst naar een minder ideale “foyer” op de eerste verdieping van het Hauptstaatsarchiv, met een grote vide in het midden, zodat boven lang niet iedereen kon volgen wat er gepresenteerd werd. Ik wel natuurlijk ;-), want ik ben zo iemand die altijd een plek vooraan opzoekt – zeker als ik uit praktische overwegingen alleen mijn kleine cameraatje bij me heb.

Zoals de naam al zegt, is nestor (zonder hoofdletter!) geen coalitie zoals de NCDD (die een infrastructuur wil bouwen), maar een kennisnetwerk. Met doorwrochte rapporten - die tot voor kort nog in druk verschenen, zoals het nestor Handbuch Langzeitarchivierung 2009 (foto helemaal boven links). nestor was een project met projectgeld, maar heeft in 2009 een doorstart gemaakt als staande organisatie. Hoewel het woord ‘staand’ misschien te sterk is. Het is een los netwerkverband van organisaties die meedoen aan de werkgroepen, maar die verder geen financiële bijdrage leveren aan het geheel. Het bureau wordt gerund vanuit de Duitse nationale bibliotheek, waar de bezuinigingen ook toeslaan en de beschikbare menskracht van 1,5 fte inmiddels teruggeschroeft is naar 1 met een tijdelijke aanstelling (coördinator Natascha Schumann).

Uit de presentaties maak ik op dat men in Duitsland ongeveer met dezelfde vragen zit als in Nederland. Er bestaan werkgroepen media (die alleen film doet),juridische aspecten (vooral auteursrecht), preservation planning, emulatie, samenwerking & ‘Vernetzung’ (samenwerking met andere nationale organisaties) en Opleidingen. De werkgroepen komen 2 à 3 keer per jaar bij elkaar. Ze bestaan vooral uit bibliotheken en archieven. De musea laten nog weinig van zich horen. De werkgroep Opleidingen (‘Qualifizierung’) heeft inmiddels vijf keer intensieve DD-weken georganiseerd voor elke keer ca. 40 deelnemers, zo meldde Stefan Strathmann (Göttingen). Daar moeten we in Nederland ook eens naar kijken.

’s Middags kwamen andere nationale initiatieven aan bod, zoals het Duitse standaardiseringsinstituut voor bibliotheken en informatiewetenschappen, NABD 15. Katharina Ernst van NABD sprak daar een waar woord: ‘Ingest is niet zo maar een technisch proces. Ook organisatorisch moet er veel geregeld worden om ervoor te zorgen dat de langetermijnarchieven ook echt hun werk kunnen doen.’

Opmerkelijk vond ik ook de bijdrage van AKEA, de werkgroep elektronische archivering van de organisatie van Duitse bedrijfsarchivarissen. De bedrijfsarchivaris van BMW, Rainer Heid, vertelde dat zijn werkgroep zijn best doet om duurzaamheidsbegrippen als OAIS, de nestor Kriterienkatalog en PREMIS samen te vatten en onder de aandacht van bedrijfsarchivarissen te brengen.

Na Bocholt in het voorjaar viel me trouwens ook hier weer op dat er in Duitsland maar weinig geïnvesteerd wordt in archivering. De accommodaties zijn oud, grote, donkere jarenzeventigblokken, met onderontwikkelde IT-structuren en slechte audio/video-faciliteiten. Voor een bijeenkomst als deze kan er nog net een kopje koffie af, maar voor de lunch ben je op jezelf aangewezen (wat dit keer overigens niet slecht uitkwam: de zon was tevoorschijn gekomen over een sneeuwbedekt Stuttgart in kerstsfeer, maar dat terzijde). In Nederland hebben we het zo slecht nog niet …

 

iPRES2010(5): samenwerken

Vanochtend kwam ik bij het ontbijt (Donau-muziek, op het buffet zowel champagne als Sachertorte) een Britse collega tegen (Neil Grindley van JISC, de Engelse SURF). Ik vroeg hoe het met hem ging. Nou, het gaat nog net, zei hij. En zo voelen we ons allemaal een beetje. De iPRES zelf duurt maar 2,5 dagen, maar daar zit een netwerkprogramma bij (2 formele recepties, 1 informele wine-tasting), er gaat een dag met tutorials aan vooraf, en omdat iedereen dan ‘toch’ bij elkaar is, organiseert Janenalleman na de iPRES de nodige workshops en werkgroepbijeenkomsten … waaronder, mea culpa, ook ik ;-). ‘Greater than the sums of our parts’ heette de workshop die de vier bestaande nationale coalities NCDD, DPC (UK), nestor (Du) en NDIIPP (VS) hadden bedacht toen we vorig jaar tijdens de iPRES in San Francisco voor de eerste keer samen om de tafel zaten. Blijkbaar een thema dat aansloeg, want de workshop was volgeboekt en ik verdenk zelfs enkele zwartrijders. Het werd een prima bijeenkomst, al zeg ik het zelf. De coalities stelden zich voor (NCDD, andere presentaties volgen op de website van nestor, en lieten zien dat ze toch allemaal een beetje anders in elkaar zitten, hoewel ze hetzelfde doel nastreven. Ook was er gelegenheid voor andere organisaties om zich te presenteren: de Open Planets Foundation, de Digitale Bibliotheek van Finland, het Zweedse expert centrum digitale duurzaamheid, Presto-Prime, de Canadezen, DANS (‘gedreven door data’ én ‘gedreven door samenwerking’ zo meldde Henk Harmsen enthousiast (foto links)), en ook de Italianen bij monde van Maurizio Lunghi (foto boven, voorgrond rechts), die nog helemaal niets nationaals hebben.
Daarna kwam de discussie. Bram van der Werf, de onlangs benoemde Directeur van de Open Planets Foundation (foto rechtsonder), gooide meteen de knuppel in het internationale hoenderhok: de Nationale Bibliotheek van Australië heeft aangekondigd eind dit jaar te stoppen met Padi, het kennisnetwerk dat vele duurzaamheidsprofessionals de afgelopen jaren heeft gediend met discussies en informatie. ‘Doodzonde’, om Padi te stoppen, vond iedereen, maar de Australiërs geven aan dat ze de benodigde formatie niet meer kunnen ophoesten. Ze moeten te veel werk zelf doen en kunnen te weinig rekenen op anderen. Dat is een bekend probleem, ook binnen de NCDD. Iedereen wil kennis hebben en vele collega’s willen het ook graag delen, maar ja, we hebben zoveel andere dingen te doen … en dan schiet bijvoorbeeld het op peil houden van websites er snel bij in.
Maar Nu (was een veel gehoorde frase tijdens deze iPRES), hebben we de Open Planets Foundation! Een structurele organisatie die open en internationaal is, DE ideale organisatie om alles op te pakken wat anderen laten liggen -----
Nou nee, zegt Bram vd Werf bedachtzaam (foto rechts), en terecht. De OPF is opgericht om de tools die door Planets zijn ontwikkeld te onderhouden, zodat ze niet in het niets verdwijnen, zodat de producten van Planets doorontwikkeld en onderhouden worden. De OPF wil een open organisatie zijn die ook andere tools ‘adopteert’ die kansrijk zijn. Maar de OPF is geen afvalbak voor projecten die anderen niet meer kunnen voortzetten.
Wie gaat het dan verzorgen, iets als Padi, een belangrijk internationaal knooppunt van kennis, zodat we niet links en rechts hetzelfde wiel moeten uitvinden? Van het  panel van vier coalities (foto links) krabt William Kilbride (DPC) eens achter zijn oor, Natascha Schumann (nestor) luistert, IA zegt dat ze met de Australiërs wil gaan praten, terwijl Martha Anderson (NDIIPP, rechts) als voorzitster het proces bewaakt. Het is duidelijk. We lossen niet alles op in een workshop. Maar dit was een mooi begin, en er is zelfs een vervolg in de maak, volgend jaar, in Tallinn, Estland, van 23-25 mei, een conferentie over afstemming tussen nationale initiatieven.
(Morgen nog een dagje IIPC – m.a.w. webarchivering; de technische sessies heb ik vanmiddag overgeslagen ten faveure van even een frisse neus halen op de Donau. Helaas bleef de boot 2 uur lang hangen in de sluizen in de Donau bij Wenen, waar een defect aan was. Frisse neus werd vooral dieseldampen …

iPRES (10): case studies en gereedschappen

De laatste middag van de iPRES is gewijd aan een hele serie presentaties over tools, gereedschappen, concrete case studies - sommigen van jullie zullen denken: eindelijk 'het echte werk' ;-). De afsluiter komt uit Nederland: René van Horik van DANS met het MIXED project.

Technisch gaan de presentaties soms boven mijn pet; daar zijn andere bloggers beter in dan ik. Wat me opvalt is dat er veel aandacht in voor het authentiek opslaan van de data, de bit-stream preservering, en voor het opslaan van de nodige kopieën op andere plekken (systemen zoals LOCKSS). Wederom is het motto: als wij nu maar zorgen voor de eerste vijf jaar, dan zal de technologie van de toekomst de volgende stappen (migratie, emulatie, etc.) zetten.

Aan de orde komen o.a.: Chronopolis (datanetwerk met back-ups; Adrys Kozbial, UCSD Libraries); ContextMiner (een tool om het web te kunnen crawlen en zo collecties te vormen), iRODS (middleware voor gedistribueerde datanetwerken; Christopher Lee, University of North Carolina at Chapel Hill), software preservation (wat moet je allemaal wel niet bewaren om de software opnieuw te kunnen gebruiken; Esther Conway, University of York); de Preserv2 Registry (voor het linken van data en risico-analyse van digitale objecten; David Tarrant, University of Southhampton); onderzoek van Geoffrey Brown naar de problemen die je krijgt als je digitale bestanden probeert te openen maar niet beschikt over de originele fonts.

Jens Ludwig uit Goettingen heeft met collega's binnen nestor een soort gids ontwikkeld om de ingest zoveel mogelijk te standaardiseren. Ingest is volgens onderzoek van Beagrie  de duurste fase van de duurzaamheid (zie NCDD-rapport), bovendien willen aanbieders graag simpele procedures en is de ingest een belangrijke kwaliteitsfactor. Het liefst zou je zo'n proces willen standaardiseren, maar dat is bijna niet te doen. Dus heeft nestor een soort gids ontwikkeld om het proces wel zoveel mogelijk te stroomlijnen (Wege ins Archiv: ein Leitfaden voor Informationsubernahme in das digitale Langzeitarchiv). Het eerste advies leidt tot gelach in de zaal: Gebruik geen OAIS terminologie - die snapt geen hond (natuurlijk moet je zelf wel OAIS hanteren, maar je moet het anders formuleren voor de aanbieders). Advies 2: 'Ingest' moet een overdracht van verantwoordelijkheid zijn, geen technische overdracht. Advies 3: deel het proces op in behapbare brokken. Probeer niet volledig te zijn, maar ga voor een praktische 'voldoende'. nestor is de handleiding nu aan het testen. Een project om in de gaten te houden!

Interessant: een vertegenwoordiger van LOCKS merkt op dat de studie van Beagrie en zijn conclusie dat de ingest 43% van de totale kosten uitmaken, wellicht achterhaald is, omdat de onderzochte instellingen verouderde methoden gebruikten. Jens: als je veel verschillende aanbieders van data hebt, dan blijft ingest een zeer bewerkelijke en dus dure fase. Dat is in Nederland ook de ervaring van DANS.

foto: Abbey Smith, redacteur van het rapport Sustaining the digital investment.

iPRES (7): nestor wordt staande organisatie

De Duitse collega van de NCDD, het nestor netwerk, heeft een eerste projectfase afgesloten en Sabine Schrimpf vertelt hoe de organisatie nu verder gaat: een beetje zoals de NCDD, gesponsord door leden. Het doel van nestor blijft kennis en expertise te verspreiden, maar er is een nieuw doel aan toegevoegd: "thus, nestor is the starting point of a preservation network". Dat is nog net geen infrastructuur, maar het gaat wel die kant op. Men vraagt van lid-organisaties om specifieke taken op zich te nemen en daarvoor echt verantwoordelijk te zijn. Dat lijkt een beetje op de insteek van NDIIPP in de VS (waar we morgen meer over horen). Dat is niet helemaal toevallig, want Sabine heeft enkele maanden stage gelopen bij NDIIPP.

Een mooi citaat van Sabine: "Individual partners outshine the network" - en daar moet toch meer balans in komen als nestor als bundeling van krachten met name meer politieke invloed wil krijgen. De financiele basis van het nieuwe nestorr is ook nog niet sterk genoeg. Dat lijkt allemaal heel erg op de NCDD ...

foto: de gevel staat; de duurzaamheid zal blijken (Sausalito)